Gaslekdetectie

Hoe groot is een gaslek? Debiet, kosten en CO₂ kwantificeren

GasProtex · 22 juni 2026 · 6 minuten leestijd

Een lek vinden is stap één. De vraag die erop volgt is: hoe groot is het, en wat kost het? In dit artikel leggen we uit hoe je de grootte van een gaslek uitdrukt in debiet, hoe je dat vertaalt naar kosten per jaar en CO₂-equivalent, en hoe betrouwbaar die kwantificering werkelijk is.

Wat betekent de grootte van een gaslek?

Het woord lekgrootte is verwarrend, want het kan twee dingen betekenen. Er is de fysieke opening (het gat, in millimeters) en er is het debiet: hoeveel gas er daadwerkelijk doorheen stroomt. Voor de kosten en de emissies telt alleen dat tweede. Een gaatje van een millimeter zegt op zichzelf niets, pas in combinatie met de druk en de gassoort wordt het een debiet.

Twee factoren zijn bepalend. De systeemdruk: hoe hoger de druk, hoe meer gas er per minuut door hetzelfde gat ontsnapt. En de gassoort: een licht gas als waterstof of methaan gedraagt zich anders dan perslucht. Als vuistregel lekt een gat van 1 mm bij 7 bar ongeveer 73 liter per minuut, een gat van 5 mm al meer dan 1.800 liter per minuut. Welke gassen zich überhaupt akoestisch laten opsporen, staat in welke gassen je akoestisch kunt detecteren.

Hoe akoestische detectie het debiet schat

Een lek onder druk maakt ultrasoon geluid. Hoe groter het debiet, hoe sterker dat signaal. Een akoestische camera meet de geluidsdruk en leidt daar, samen met de afstand tot het lek, de systeemdruk en de gassoort, een geschat debiet uit af. Het resultaat is een getal in liter per minuut of kilogram per uur dat je per lek kunt vastleggen.

Hier hoort meteen de eerlijke kanttekening bij: dit is een modelschatting, geen geijkte debietmeting. De nauwkeurigheid hangt af van een correcte afstandsbepaling, de achtergrondgeluiden in de installatie en de geometrie van het lek. Bij een verkeerd ingeschatte afstand kan de fout flink oplopen, en bij grotere meetafstand neemt de onzekerheid toe. Dat is geen zwakte van de methode, het is de aard ervan. Voor het doel waar het om gaat, lekken prioriteren en de orde van grootte rapporteren, is een goede schatting precies wat je nodig hebt. Wie absolute precisie claimt, verkoopt schijnzekerheid.

Van debiet naar euro's per jaar

Zodra je het debiet kent, is de kostenvraag rekenwerk. Je rekent het debiet om naar verloren volume per jaar en vermenigvuldigt dat met de waarde van het gas. Wat die waarde is, verschilt per gassoort.

Bij perslucht is het verlies de energie die de compressor extra verbruikt: het volume maal het specifiek vermogen (standaard 0,12 kWh per m3) maal je stroomtarief. Bij procesgas zoals methaan ligt het anders. Daar verlies je het gas zelf, dus de kosten zijn de marktwaarde van het ontsnapte volume. Beide vertrekken vanuit hetzelfde debiet, maar landen op een heel ander bedrag.

Van debiet naar CO₂-equivalent

Voor de CO₂-kant geldt hetzelfde onderscheid, maar het verschil is nog groter. Bij perslucht ontstaat de uitstoot indirect, via de stroom die de compressor verbruikt (circa 0,21 kg CO₂ per kWh in de Nederlandse stroommix). Bij methaan ontsnapt een broeikasgas direct de lucht in. Je rekent het verloren volume om naar massa (methaan weegt circa 0,716 kg per m3) en vermenigvuldigt die massa met de GWP100-waarde: 29,8 kg CO₂-equivalent per kg methaan, volgens IPCC AR6.

Wat dat betekent, zie je pas als je hetzelfde lek voor beide gassen naast elkaar zet. Eén lek van 1 mm bij 7 bar, continu draaiend, lekt in beide gevallen dezelfde 38.369 m3 per jaar:

Debiet volgens het orifice-model (geijkt op 73 l/min bij 1 mm en 7 bar), continu 8.760 uur per jaar. Perslucht: 0,12 kWh/m³ maal € 0,26/kWh, CO₂ via 0,21 kg/kWh (NL stroommix). Methaan: energie-inhoud 9,94 kWh/m³ maal € 46,34/MWh (TTF-groothandel, juni 2026), CO₂-equivalent via 0,716 kg/m³ en GWP100 29,8 kg CO₂-eq/kg (IPCC AR6, Tabel 7.15). Het debietmodel is op perslucht geijkt, voor methaan is dit een illustratieve benadering.

Hetzelfde gat, hetzelfde debiet, en toch weegt het methaanlek in CO₂-termen honderden keren zwaarder. Dat komt doordat methaan een direct en krachtig broeikasgas is, terwijl de uitstoot van perslucht alleen indirect via de stroomrekening loopt. Voor een installatie met methaan, aardgas of F-gassen is de klimaatimpact van een lek dus van een totaal andere orde dan de energierekening alleen doet vermoeden. Die context staat ook in onze uitleg over lekdetectie-normen voor industriële gassen.

Waarom kwantificering ertoe doet

Prioriteren. Een installatie heeft zelden één lek. Met een debiet per lek weet je welk lek je het eerst aanpakt, want niet elk lek is het waard om de installatie voor stil te leggen. Kwantificering maakt van een lijst losse meldingen een geprioriteerde werklijst.

Rapporteren. Een gekwantificeerd lek is bewijslast. Voor CSRD-rapportage (Scope 1) en de EU-methaanverordening telt niet dat je een lek vond, maar dat je weet hoe groot het was en wat het uitstootte. Debiet en CO₂-equivalent per lek vormen die onderbouwing.

De business case. Reparatie kost geld. Pas als je weet wat een lek per jaar kost, in euro's en in CO₂, kun je hard maken dat herstel zich terugverdient. Daarom legt GasProtex elk lek in het klantenportaal vast met locatie, geschat debiet, jaarlijkse kosten en CO₂-equivalent. Dat is ook precies wat je krijgt als je bij ons gaslekdetectie laat uitvoeren.

GasProtex is specialist in gas- en persluchtlekdetectie voor de Nederlandse industrie. ATEX-gecertificeerd (zone 2/22). VCA-vol.

Veelgestelde vragen