Gaslekdetectie
Welke gassen kun je met akoestische lekdetectie opsporen?
GasProtex · 7 mei 2026 · 6 minuten leestijd
Akoestische lekdetectie (ultrasoon) werkt niet op één specifiek gas. Het werkt op elk gas dat onder druk door een opening ontsnapt. In dit artikel leggen we uit waarom dat zo is, welke gassen je in de praktijk tegenkomt en wat een lek per gastype betekent voor je bedrijf.
Het principe: geluid, niet gas
Een akoestische camera detecteert geen gasconcentratie. Hij detecteert geluid: het ultrasone geluid dat ontstaat wanneer gas onder druk door een opening stroomt. Of dat nu perslucht is, stikstof, waterstof of ammoniak maakt voor het meetprincipe niet uit. Zolang er een drukverschil is, produceert het lek een geluidssignaal.
Dit is het fundamentele verschil met conventionele gasdetectie. Vaste sensoren en handheld sniffers zijn gasspecifiek: een ammoniak-sensor detecteert geen methaan, een infraroodsensor reageert niet op waterstof. Een akoestische camera detecteert ze allemaal met één instrument.
De beperking is het omgekeerde: akoestische detectie vertelt je niet welk gas er lekt. Alleen dát er gelekt wordt en wáár. In de meeste industriële situaties weet je welk gas er in een leiding zit, dus dat is zelden een probleem.
De gassen in de praktijk
Perslucht
Het meest voorkomende medium bij akoestische lekdetectie. Perslucht is in vrijwel elke productiefaciliteit aanwezig: voor pneumatiek, verpakking, transport, reiniging en instrumentatie. Lekken in persluchtleidingen kosten geen gas maar wel energie. Bij continue bedrijfsvoering (24/7) lopen de kosten van één klein lek al op tot meer dan €1.200 per jaar.
Stikstof (N₂)
Stikstof wordt breed ingezet als inert gas: voor blanketing van opslagtanks, inertisering van reactoren en leidingen, als beschermgas bij lasprocessen, en in MAP-verpakking in de voedingsmiddelenindustrie. Stikstof is 3 tot 8 keer duurder dan perslucht*. Een stikstoflek is dus per liter significant duurder dan een persluchtlek.
Waterstof (H₂)
Waterstof is onzichtbaar, reukloos en extreem brandbaar. Conventionele gasdetectie van waterstof is lastig: infraroodsensoren werken niet op H₂ (waterstof absorbeert geen IR-straling), en katalytische sensoren hebben beperkingen bij hoge concentraties. Akoestische detectie omzeilt dit probleem volledig: het geluid van het lek is onafhankelijk van de chemische eigenschappen van het gas. Met de groei van waterstof als energiedrager neemt het belang van betrouwbare lekdetectie toe. Waterstof is bovendien het duurste industriegas, waardoor elk lek direct financieel voelbaar is. Lees ook: Waterstoflekdetectie: waarom traditionele methoden tekortschieten
CO₂ (kooldioxide)
CO₂ wordt gebruikt bij carbonatatie in brouwerijen en frisdrankindustrie, als natuurlijk koelmiddel (R-744), voor pH-regulering in waterbehandeling, en als beschermgas bij lassen. In hoge concentraties is CO₂ verstikkend. Een lek in een afgesloten ruimte is een direct veiligheidsrisico. Akoestische detectie vindt het lek voordat concentraties gevaarlijk worden.
Ammoniak (NH₃)
Standaard koelmiddel in de voedingsmiddelenindustrie: zuivelfabrieken, vleesverwerkingsbedrijven, distributiecentra met vriesopslag. Ammoniak is toxisch, al bij lage concentraties irriterend en in bepaalde mengverhoudingen met lucht explosief. Ammoniak-koelinstallaties vallen onder PGS-13 en de machinekamer wordt aangemerkt als ATEX-zone. Vaste ammoniak-detectie bewaakt de machinekamer. Maar leidingwerk door productieruimtes en technische gangen valt vaak buiten die bewaking. Een periodieke akoestische inspectie brengt lekken in kaart die buiten het bereik van vaste sensoren zitten.
Lees ook: ATEX-zones uitgelegd: wat betekent zone 2 voor lekdetectie?
F-gassen (koudemiddelen)
F-gassen zoals R-134a, R-410A en R-32 worden gebruikt in klimaatinstallaties en industriële koeling. Ze zijn sterk broeikaswerend: het Global Warming Potential (GWP) van R-410A is 2.088 keer dat van CO₂. De F-gassenverordening verplicht bedrijven tot periodieke lekcontrole. Akoestische detectie kan een aanvulling zijn op de verplichte lekcontrole, met name voor het lokaliseren van lekken in complexe installaties.
Methaan (CH₄)
Methaan komt voor in de olie- en gaswinning, biogasinstallaties en afvalverwerking. Het is brandbaar, explosief en een krachtig broeikasgas (GWP van 80 over 20 jaar). LDAR-programma's (Leak Detection and Repair) in de petrochemie richten zich voor een belangrijk deel op methaanlekken. Akoestische detectie wordt hierbij ingezet als snelle screeningsmethode om grote aantallen componenten te scannen.
Lees ook: Lekdetectie-normen voor industriële gassen: van LDAR tot NTA 8399
Propaan, butaan en andere koolwaterstoffen
Bij opslagterminals, LPG-installaties en chemische processen. Brandbaar en explosief. Lekdetectie is hier primair een veiligheidskwestie, niet een kostenvraag. Akoestische detectie werkt voor alle koolwaterstoffen onder druk.
Overzicht per gastype
| Gas | Typische toepassing | Risico bij lek | Primaire sector |
|---|---|---|---|
| Perslucht | Pneumatiek, verpakking, reiniging | Energieverlies | Alle industrie |
| Stikstof (N₂) | Inertisering, blanketing, MAP | Energieverlies + hoge gaskosten | Chemie, F&B |
| Waterstof (H₂) | Energiedrager, procesgas | Brand/explosie + zeer hoge gaskosten | Chemie, energie |
| CO₂ | Carbonatatie, koeling, pH-regulering | Verstikking in afgesloten ruimte | F&B, waterbehandeling |
| Ammoniak (NH₃) | Koelinstallaties | Toxisch + explosief, PGS-13 | F&B, logistiek |
| F-gassen | Klimaat, industriële koeling | Extreem broeikaswerend (GWP) | Alle industrie |
| Methaan (CH₄) | Olie/gas, biogas, afval | Brand/explosie + broeikasgas | Petrochemie, energie |
| Propaan/butaan | Opslag, LPG, chemische processen | Brand/explosie | Petrochemie, tankopslag |
Wanneer akoestische detectie niet werkt
Geen druk, geen geluid. Akoestische detectie werkt op basis van het geluid dat drukverschil produceert. Bij systemen zonder druk (bijvoorbeeld zwaartekrachtleidingen of open tanks) is er geen signaal om te detecteren.
Vacuümsystemen. Bij vacuümlekken stroomt lucht naar binnen in plaats van gas naar buiten. Het geluidssignaal is veel zwakker en moeilijker te lokaliseren. Vacuümlekdetectie vereist doorgaans een aanvullende ultrasone geluidbron in de leiding.
Zeer kleine lekken onder lage druk. Bij hele kleine openingen in combinatie met lage systeemdruk kan het ultrasone signaal onder de detectiedrempel vallen. In deze gevallen zijn tracer-gasmethoden (helium, waterstof) geschikter.
Geen gasidentificatie. De camera vertelt je niet welk gas er lekt. In installaties met meerdere gastypen in dezelfde ruimte moet je weten welk gas in welke leiding zit.
Wat past bij jouw situatie?
Je werkt met meerdere gastypen en wilt weten waar je lekken zitten.
Een akoestische scan (ultrasoon) dekt alle gastypen in één inspectie. Lees meer over onze aanpak.
Je wilt weten wat je persluchtlekken kosten.
Gebruik onze persluchtcalculator.
Je wilt weten hoe akoestische detectie zich verhoudt tot je vaste gasdetectie.
Lees ons artikel: Akoestische lekdetectie naast je vaste gasdetectie.
Je wilt eerst sparren over wat zinvol is.
Plan een kennismakingsgesprek.
* Factor 3 bij eigen stikstofproductie ter plaatse (PSA-generator). Factor 8 bij inkoop van vloeibare stikstof in bulk. Het verschil hangt af van verbruiksvolume, contractvorm en locatie.
GasProtex is specialist in gas- en persluchtlekdetectie voor de Nederlandse industrie. ATEX-gecertificeerd (zone 2/22). VCA-vol.
Wil je weten waar jouw lekken zitten?
Een Quickscan geeft je in een dagdeel een compleet beeld van je perslucht- of gassysteem.