Perslucht
GasProtex · 29 mei 2026 · bijgewerkt 10 augustus 2026 · 6 minuten leestijd
Een sissend geluid bij de compressor. Een energierekening die maar blijft stijgen. Een compressor die te vaak aanslaat zonder dat de productie is toegenomen. Dat zijn de drie signalen dat je een persluchtlekkage hebt. De vraag is alleen: waar zit hij, en hoe groot is hij?
Dit artikel beschrijft vijf manieren waarop je zelf een persluchtlek opspoort, van eenvoudig naar steeds preciezer. En de grens: wanneer is zelf opsporen niet meer realistisch en heb je een akoestische scan nodig?
Persluchtlekkage is het ongemerkt ontsnappen van samengeperste lucht uit leidingen, koppelingen, slangen, snelkoppelingen en pneumatische componenten. Omdat perslucht zelf ongevaarlijk is en een lek meestal wegvalt tegen het productielawaai, loopt het vaak jarenlang door zonder dat iemand het merkt. In de industrie gaat doorgaans 15 tot 30 procent van alle opgewekte perslucht verloren aan lekkage; 5 tot 10 procent geldt als normaal voor een goed onderhouden installatie. Bij een persluchtverbruik van 75 kW kost elke procentpunt lekkage circa 2.000 euro per jaar aan stroom. Persluchtlekkage aanpakken betekent daarom twee dingen: de lekken vinden, en per lek weten hoe groot het verlies is.
Zet 's avonds of in het weekend de productie stop maar laat de compressor ingeschakeld. Wandel langs de leidingen en luister naar sissende of fluitende geluiden. Lekkages die hoorbaar zijn op armlengte ontsnappen jaarlijks honderden tot duizenden euro's. Beperking: alleen lekken boven circa 35 dB zijn met het oor te horen, en achtergrondgeluid van de compressor zelf maakt het meten lastig.
Bij temperatuurverschillen tussen leiding en omgeving creëert een lek een luchtstroom die je met de handpalm voelt. Werkt vooral bij verbindingen, flenzen en snelkoppelingen. Beperking: voelbaar pas bij grotere lekken (vanaf ongeveer 5 liter per minuut) en niet bruikbaar op moeilijk bereikbare plekken.
Spuit een mengsel van water en afwasmiddel (ongeveer 1 op 10) op verbindingen, koppelingen, kogelkranen en pakkingen. Bubbels duiden een lek aan. Begin bij de meest verdachte locaties (zie ons artikel Waar zitten persluchtlekken meestal?). Beperking: arbeidsintensief en niet bruikbaar voor lekkages in lange rechte leidingstukken of in koude omstandigheden onder 5°C.
Voor een gestructureerde aanpak: maak een lijst van alle aftapunten, kranen, slangen en koppelingen. Loop de installatie systematisch af en noteer per component eventuele afwijkingen. ISO 11011 beschrijft deze aanpak in detail. Beperking: vergt tijdsinvestering van een interne medewerker, en lekkages tussen aftapunten blijven onopgemerkt.
Een handheld ultrasone lekzoeker (vanaf circa 500 euro huur per dag, of 2.000 tot 8.000 euro aanschaf) detecteert het hoog-frequente geluid dat een lek maakt. Veel preciezer dan het oor, ook bij draaiende installatie bruikbaar. Beperking: vergt training, het apparaat geeft geen automatische debiet-schatting (handmatig omrekenen) en lekkages op grote hoogte of in afgesloten leidingsystemen blijven moeilijk.
De vijf methodes hierboven werken voor de meeste eenvoudige installaties. Maar er zijn drie situaties waarin zelf opsporen meer kost dan oplevert.
Installaties groter dan circa 500 meter persluchtleiding. De tijd die een eigen medewerker kwijt is overstijgt het rendement van een professionele scan. Een akoestische camera scant op afstand en dekt grote installaties in een dagdeel.
ATEX-zones. In een explosiegevaarlijke omgeving mag je niet zomaar met zeepsop of niet-gecertificeerde apparatuur werken. Een ATEX-gecertificeerde akoestische camera (zoals wij gebruiken) mag dat wel binnen Zone 2 (gas) en Zone 22 (stof). Voor zone 0/1 en 20/21 werk je samen met een gespecialiseerde partner.
Productie kan niet stilvallen. De meeste zelf-opsporen methodes vragen om stilstand of een rustige omgeving. Een akoestische scan loopt op de draaiende installatie en levert dezelfde resultaten zonder productieverlies.
Onze persluchtlekdetectie verschilt op vier punten van zelf opsporen.
Snelheid. Circa 3 tot 5 keer sneller dan een handheld ultrasone meter omdat de camera op afstand (tot 70 meter) scant in plaats van punt voor punt.
Debiet-schatting. Elk gevonden lek krijgt een liter-per-minuut-schatting die direct wordt omgerekend naar euro per jaar en kg CO2 per jaar.
ATEX-zekerheid. Gecertificeerd voor Zone 2 (gas) en Zone 22 (stof). Niet voor Zone 0/1 of 20/21.
Rapport in de Lekbeheer Tool. Per lek een uniek nummer met QR-code op de leklocatie, status (open, in reparatie, hersteld), foto’s en terugverdientijd. PDF-rapport printbaar voor audits.
Bekijk onze persluchtlekdetectie →Persluchtlekkage spoor je op in vijf stappen, van eenvoudig naar steeds preciezer: luister tijdens stilstand naar sissende geluiden, voel met de handpalm langs verbindingen en flenzen, spuit zeepoplossing op verdachte koppelingen, loop de installatie systematisch af met een inventarisatieformulier (ISO 11011), en gebruik een handheld ultrasone lekzoeker voor de kleinere lekken. Lekken die te klein zijn om te horen, plus grote installaties, ATEX-zones en productie die niet stil kan vallen, vragen om een akoestische scan die op werkdruk en op afstand meet.
Vrijwel elke industriële installatie heeft lekkage. Studies en audits laten verlies-percentages zien van 15 tot 30 procent van het totale persluchtverbruik. Bij een installatie die nog nooit systematisch is geïnspecteerd loopt dat soms hoger op. Dat betekent dat een gemiddelde productielocatie tientallen kleine tot middelgrote lekken tegelijk heeft.
Een handheld ultrasone lekzoeker werkt punt voor punt: je richt een sensor naar een verdachte locatie en luistert via een hoofdtelefoon. Een akoestische camera scant een heel gebied tegelijk en toont de lekbron als een visuele heatmap over het camerabeeld, op afstand van enkele tientallen meters. De camera is sneller (3 tot 5 keer) en levert direct een vastgelegde locatie met debiet-schatting.
Een lek wordt voor het menselijk oor pas hoorbaar rond circa 0,5 mm equivalente diameter, afhankelijk van de werkdruk. Kleinere lekken zitten in het ultrasone bereik (boven 20 kHz). Een gemiddelde productie-installatie heeft tien tot twintig kleine lekken die akoestisch wel detecteerbaar zijn maar niet hoorbaar.
Beperkt. De zelf-check methodes (gehoor, handpalm, zeepsop) vragen om stilstand of een rustige omgeving. Een handheld ultrasone lekzoeker werkt wel tijdens productie maar is arbeidsintensief. Een akoestische scan met een camera draait volledig op de werkdruk en levert dezelfde resultaten zonder productieverlies.
Documenteer de locatie, het type component (koppeling, flens, slang) en de geschatte grootte. Voor reparatie schakel je je eigen onderhoudsteam of installateur in. Wij voeren geen reparaties uit zelf: na een scan krijg je per lek een uniek nummer, foto en debiet-schatting in de Lekbeheer Tool die jouw onderhoudspartij direct kan gebruiken.
ISO 11011 hanteert geen harde grens, maar 5 tot 10 procent lekverlies wordt als normaal beschouwd voor een goed onderhouden installatie. Boven 20 procent is sprake van een achterstand in onderhoud. Bij een gemiddelde productielocatie van 75 kW persluchtverbruik kost elke procentpunt lekkage circa 2.000 euro per jaar.
Lekker lezen?
Hier je PDF downloaden →