Gaslekdetectie
Waterstof in ATEX-zones: wat betekent dat voor lekdetectie?
GasProtex · juni 2026 · 6 minuten leestijd
Waterstof verandert de ATEX-inschatting van een installatie. Het gas ontsteekt bij veel minder energie en over een veel breder concentratiebereik dan aardgas, en het lekt door openingen die andere gassen tegenhouden. Dit artikel legt uit wat dat betekent voor de zone-indeling, welke apparatuur waar mag, en hoe je waterstoflekken veilig opspoort.
Kort: waterstof maakt ATEX-zones strenger. Door de lage ontstekingsenergie (meer dan tien keer lager dan aardgas) en de brede explosiegrenzen (4 tot 75%) is het veilige venster klein. Rond verbindingen is meestal sprake van zone 2; apparatuur moet geschikt zijn voor gasgroep IIC. Lekken spoor je veilig op met een ATEX-gecertificeerde akoestische camera (zone 2 en 22) die op afstand en op werkdruk meet, zonder productiestop.
Waarom waterstof de ATEX-inschatting verandert
ATEX-zones worden ingedeeld op basis van hoe waarschijnlijk en hoe lang een explosieve atmosfeer aanwezig is. Bij waterstof verschuift die inschatting door drie eigenschappen:
Lage ontstekingsenergie. Waterstof heeft meer dan tien keer minder energie nodig om te ontbranden dan aardgas. Een statische ontlading die je niet eens voelt, kan voldoende zijn. Apparatuur die voor andere gassen veilig is, kan voor H2 tekortschieten.
Brede explosiegrenzen. Waterstof is brandbaar van 4 tot 75% in lucht. Ter vergelijking: aardgas van 5 tot 15%. Het concentratiebereik waarin een lek gevaarlijk is, is dus veel groter.
Kleinste molecuul. H2 is het kleinste molecuul dat bestaat en lekt door openingen die voor aardgas of stikstof dicht blijven. Afdichtingen die elders voldoen, kunnen bij waterstof onvoldoende zijn, waardoor lekpunten talrijker zijn.
Zone 0, 1 en 2: wat betekenen ze voor waterstof
De zone-indeling zegt hoe vaak een explosieve atmosfeer kan optreden, niet hoe gevaarlijk het gas is. Voor waterstof gelden dezelfde definities als voor andere gassen:
Zone 0. Een explosieve atmosfeer is continu of langdurig aanwezig. In de praktijk binnen in apparatuur, tanks of gesloten systemen. Geen toegankelijke meetomgeving tijdens bedrijf.
Zone 1. Een explosieve atmosfeer kan regelmatig optreden bij normaal bedrijf, bijvoorbeeld bij ontluchtingspunten of veelgebruikte koppelingen.
Zone 2. Een explosieve atmosfeer is bij normaal bedrijf niet aanwezig en treedt hoogstens kortstondig op bij een storing. Rond flensverbindingen en afsluiters van een waterstofinstallatie is dit in de praktijk de meest voorkomende indeling.
De formele classificatie hoort vastgelegd te zijn in het Explosieveiligheidsdocument (EVD). Voor de bredere methodiek per zone, zie lekdetectie in ATEX-zones.
Welke apparatuur mag waar
De zone bepaalt de vereiste beschermingsklasse, de gaseigenschappen bepalen de gasgroep. Waterstof valt in de zwaarste gasgroep IIC: apparatuur moet expliciet op H2 (en de bijbehorende kleine veilige spleetbreedte) getest zijn.
- Zone 1 vereist intrinsiek veilige (Ex-i) of drukvaste (Ex-d) apparatuur die ook bij een fouttoestand geen ontsteking kan veroorzaken.
- Zone 2 accepteert lichtere certificeringen, bijvoorbeeld niet-vonkende (Ex-n) apparatuur die bij normaal bedrijf veilig is.
Voor het verschil tussen zone 1 en zone 2 in de praktijk, zie lekdetectie in ATEX zone 1 en zone 2.
Waterstoflekken opsporen in een ATEX-zone
Juist bij waterstof is de manier van meten een veiligheidskwestie. Je wilt niet dat een technicus met een handheld sniffer vlak bij een brandbaar lek gaat staan. Akoestische lekdetectie (ultrasoon) lost dat op: de camera meet op afstand het geluid van het ontsnappende gas en toont op een live beeld waar het vandaan komt. Geen contact, geen productiestop, geen ontluchting.
Onze akoestische camera is ATEX-gecertificeerd voor zone 2 (gas) en zone 22 (stof), wat de meeste toegankelijke waterstof-meetomgevingen dekt. Voor zone 0 en 1 werken we binnen jouw procedures en met een aangewezen partner. Hoe akoestische detectie precies werkt en waarom traditionele sensoren bij H2 tekortschieten, lees je in waterstof lekdetectie.
Wat past bij jouw situatie?
Je wilt weten of lekdetectie in jouw ATEX-zone mogelijk is.
Met zone 2/22-certificering dekken we de meeste productieomgevingen. Lees meer over onze aanpak voor gaslekdetectie.
Je twijfelt over je zone-classificatie.
De formele classificatie is werk voor een ATEX-adviseur. Wij geven tijdens een Quickscan wel een eerste indicatie van waar je risicogebieden liggen.
Je wilt sparren over een veilige inspectie-aanpak.
Plan een kennismakingsgesprek.
Veelgestelde vragen
Waterstof heeft een veel lagere ontstekingsenergie (meer dan tien keer minder dan aardgas) en brede explosiegrenzen (4 tot 75% in lucht, tegen 5 tot 15% voor aardgas). Daardoor ontsteekt een H2-mengsel sneller en over een veel groter concentratiebereik. Bovendien lekt het kleine H2-molecuul door openingen die voor aardgas dicht zijn.
GasProtex is specialist in gas- en persluchtlekdetectie voor de Nederlandse industrie. ATEX-gecertificeerd (zone 2/22). VCA-vol.
Waterstoflekken opsporen in jouw ATEX-zone?
Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek of een Quickscan ter plaatse.